Cavenui

Đã thấy – Đã nếm – Đã chán

  • Lưu trữ

  • Phản hồi gần đây

    chucnguyen81 on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    vtdtfc on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Nina on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Cáo on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    sonata on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…

Cánh tả cánh hữu

Posted by cavenui on Tháng Tư 27, 2011

Câu chuyện ngôn ngữ, không phải câu chuyện chính trị.

Em đi học em đi đường bên phải

Em học về đường bên phải em đi
Đường bên trái là con đường ngược lại
Em nhớ rồi, đường bên phải em đi

(Thơ Tường Vân-thập niên 1980)

*

Viết 1/5/2011

Em để ý đến mấy từ “cánh tả”, “cánh hữu” từ năm 1981 khi ở nước Pháp tư bản to cựu thực dân khát máu, ông François Mitterand đắc cử tổng thống và trong nội các đầu tiên dưới thời ông (thủ tướng Mauroy) có tới 4 bộ trưởng đảng viên cộng sản. Đọc báo Nhân dân em biết hóa ra ông tổng thống này cùng cánh với đồng chí Georges Marchais (đồng chí Lê Duẩn của các bạn Pháp) nhà mình, nghĩa là, cùng ở cánh tả. Sau biết thêm, ngoài đảng Xã hội Pháp của ông Mitterand, còn rất nhiều đảng mạnh ở các nước tư bản khác thuộc cánh tả từng có lúc nắm được chính quyền, ví dụ như những đảng cũng tên là Xã hội ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, những đảng có tên là Xã hội-Dân chủ ở Tây Đức, ở Bắc Âu (trong đó ông thủ tướng Thụy Điển Olof Palme là 1 người bạn thân thiết của nhân dân Việt Nam chống Mỹ), những đảng được gọi là Công đảng ở Anh (đảng này có mấy đồng chí thủ tướng không được mời dự cưới thằng cu William gì đó cháu nữ hoàng, hôm rồi), Israel v.v. Cũng qua báo Nhân dân, em biết những đảng này không cách mạng như các đồng chí cộng sản ở châu Âu nên dù họ nắm quyền, họ không đưa đất nước họ thoát khỏi chủ nghĩa tư bản zãy chết để trở thành 1 nước xã hội chủ nghĩa ấm no hạnh phúc như thiên đường Liên Xô, nhưng dù sao họ cũng tiến bộ hơn các đảng phái cánh hữu nên khi họ nắm quyền, đời sống giai cấp công nhân có dễ thở hơn một chút. Tất nhiên, những thứ em vừa viết là những thứ em thu lượm được qua báo Nhân dân, đầu thập niên 1980.

Sau này biết thêm một chút về các lực lượng cánh tả (bao gồm xã hội dân chủ các loại, cộng sản, những người vô chính phủ, công đoàn, các nhóm môi trường v.v.) ở Tây Âu là những người chủ trương tiến hành các cải cách xã hội sao cho xã hội công bằng hơn, chênh lệch giàu nghèo thu hẹp lại. Nên mỗi khi nắm quyền, họ thường đánh thuế cao vào bọn giàu, tăng các khoản trợ cấp giúp bọn nghèo, cải thiện các điều kiện an sinh xã hội, điều kiện lao động, nhà nước can thiệp sâu vào kinh tế thậm chí mua lại cổ phần của các chủ tư bản khi cần (“quốc hữu hóa” SNCF)… Nếu cánh hữu hỗ trợ các hải đăng-đại gia được tự do bay bổng trổ tài kinh doanh, qua đó tạo thêm nhiều của cải cho xã hội, thì cánh tả thiên về việc phân phối lại các của cải đó sao cho đàn chã bớt khổ. Tất nhiên “rất chi là tả”  như cộng sản thì cách phân phối lại khác với cách phân phối lại của “hơi hơi ta tả” (centre left), tuy nhiên vì bài này không bình luận chính trị nên không phân tích sâu. Chỉ cần nhớ 1 điều đơn giản, ở Tây Âu, cộng sản và xã hội dân chủ là cánh tả. Thế đã.

Liên Xô dưới thời các đồng chí Brezhnev, Andropov, Tchernenko người dân không ai phàn nàn thành tiếng về điều 6 Hiến pháp (tương tự điều 4 Hiến pháp của ta), xã hội đơn nguyên nên không có cánh tả cánh hữu (thời xa xưa trước đó thì có, cho tới khi đồng chí Stalin dọn dẹp xong các nhóm Bukharin, Troitsky, Kamenev…). Đến khi Gorbachev lên, làm cuộc perestroika thì các nhóm đối lập bắt đầu xuất hiện. Ban đầu là các đại biểu quốc hội Liên Xô trong “Nhóm Các đại biểu Liên vùng” mà thủ lĩnh tinh thần là viện sĩ Sakharov (ảnh)-nhà khoa học bất đồng chính kiến lừng danh, cựu tù nhân lương tâm còn thủ lĩnh hành động là Yeltsin-cựu bí thư đảng ủy Mạc Tư Khoa. Khi các nhóm này mạnh dần, trên báo chí Nga xuất hiện khái niệm cánh tả (левые), cánh hữu (правые).

Cánh tả là phe Sakharov-Yeltsin, những người đòi bỏ điều 6 Hiến pháp, đòi cải cách chính trị triệt để, đòi cải cách kinh tế theo hướng thị trường, ủng hộ kinh tế tư nhân… Cánh hữu là những người cộng sản không ủng hộ cải cách, hoặc ít ra, những người cộng sản không ủng hộ việc gia tăng tốc độ cải cách. Như vậy, những người chống cộng, những người ủng hộ kinh tế tự do… ở Tây Âu là “hữu” thì ở Liên Xô thời cải tổ lại được gọi là “tả”, ngược lại, những người cộng sản, ở Tây Âu là “tả” thì ở Liên Xô thời cải tổ lại được coi là “hữu”.

Rồi Yeltsin và những người “cánh tả” lên nắm quyền, triển khai các chính sách na ná chính sách cánh hữu ở châu Âu (liệu pháp sốc, tư hữu hóa nền kinh tế). Rồi bản đồ chính trị nước Nga dần dần trở lại theo kiểu Tây Âu, đảng Cộng sản Nga trước là “hữu”, giờ lại được gọi là đảng đối lập cánh tả, các nội các dưới thời Yeltsin là các nội các cánh hữu, trừ nội các của Primakov (có đảng viên cộng sản Maslyukov làm phó thủ tướng) là nội các trung tả…, khái niệm tả-hữu ở nước Nga bây giờ không khác biệt so với Tây Âu nữa. Tuy nhiên sự đổi vai tả-hữu trong giai đoạn perestroika đã được ghi nhận, và trang wikipedia tiếng Nga có ghi:

В эпоху перестройки в последние годы существования СССР понятия «правизны» и «левизны» нередко употреблялось в смысле, противоположном принятому на Западе. Так, либералов и антикоммунистов часто именовали «левыми», а традиционных ортодоксальных коммунистов — «правыми».

http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29

Câu hỏi là liệu cách gọi cánh tả-cánh hữu thời Gorbachev, một cách gọi chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn như vậy, có sai không? Thật ra nếu tra về lịch sử ra đời khái niệm tả-hữu thì nó không hề sai. Ở 1 nước nào đấy hình như là Pháp thời xa xưa, khi ngồi tụ họp với nhau, mấy cha cấp tiến muốn thay đổi triệt để xã hội ngồi bên trái nên gọi là cánh tả, mấy cha chỉ muốn thay đổi vừa vừa hoặc giữ nguyên trạng xã hội ngồi bên phải nên gọi là cánh hữu. Thế thì ở thời Liên Xô, nhóm Yeltsin muốn thay đổi triệt để xã hội xã hội chủ nghĩa nên gọi là tả là đúng, nhóm cộng sản muốn duy trì chế độ cộng sản, chống lại việc thay đổi nên gọi là hữu là đúng; còn thời Yeltsin, CNTB được đưa vào nước Nga rồi, nhóm cộng sản của Zyuganov lại muốn thay đổi lại nó, thì từ hữu giờ lại chuyển thành tả.

Do cái muốn bảo lưu ở xã hội Liên Xô thời cải tổ ngược lại với cái muốn bảo lưu ở xã hội Tây Âu tư bản nên khái niệm tả-hữu ở Liên Xô thời cải tổ ngược lại với khái niệm tả-hữu ở Tây Âu tư bản.

Việt Nam chưa có cánh tả-cánh hữu nhưng từ sau phát ngôn của đồng chí Hợp đã xuất hiện khái niệm lề trái, lề phải. Khi dùng từ “lề phải”, đồng chí Hợp chắc có ý nói phải là phải đạo, là đúng đắn, là chính nghĩa nhưng kết cục hóa ra tương tự như cách hiểu cánh tả cánh hữu ở Liên Xô thời cải tổ: lề phải ở Việt Nam tương tự cánh hữu ở Liên Xô-những người muốn giữ nguyên trạng xã hội (hoặc có thay đổi thì ở chừng mực rất từ từ) còn lề trái ở Việt Nam tương tự như cánh tả ở Liên Xô-những người muốn thay đổi nó.

Vẫn cần phải nói thêm, nền kinh tế Việt Nam thời điểm này khác với nền kinh tế Liên Xô thời Gorbachev nên lề phải ở Việt Nam không hẳn đã đồng nghĩa với cộng sản giáo điều mà có cả tư bản đỏ, còn lề trái nếu gọi là “dân chủ” thì cũng là  một cách gọi nhiều phần giản lược. Nhưng vì bài này, như đã nói, không bàn chuyện chính trị, nên không phân tích sâu.

Ảnh: Viện sĩ Sakharov cùng với vợ là bà Bonner

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: