Cavenui

Đã thấy – Đã nếm – Đã chán

  • Thư viện

  • Bình luận mới nhất

    Adt on Lại thêm 1 bài không phải…
    chucnguyen81 on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    vtdtfc on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Nina on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Cáo on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…

Góp ý với bạn Cavenui về vấn đề gọi tên người nước ngoài

Posted by cavenui trên Tháng Sáu 10, 2008

VanBasten

Hoàng Hồng Hương:

Chào bạn Cavenui,

Tôi là Hoàng Hồng Hương, trước đây du học ở Liên Xô. Tình cờ lạc vào blog của bạn gặp bài viết về tân tổng thống Nga Medvedev, thấy bạn thắc mắc vì sao đài truyền hình của ta đọc tên vị lãnh tụ xô viết Ле́нин là Lê-nin, nghĩa là không giống như cách phát âm của người Nga (phải đọc là Liê-nhin) mà lại đọc tên vị tổng thống vừa hết nhiệm kỳ của Nga đang anh hùng núp ở ghế thủ tướng Пу́тин theo đúng cách phát âm của người Nga là Pu-chin thay vì Pu-tin. Bạn cho rằng ở đây có sự không nhất quán. Cũng muốn góp ý với bạn nhưng thấy đây không phải là nội dung chính trong entry của bạn nên lại thôi.

Euro 2008 lần này, được biết đài truyền hình làm 1 cuộc cách mạng về đọc tên cầu thủ, các bình luận viên cố gắng (chưa rõ kết quả của sự cố gắng đó ra sao, hãy chờ xem) đọc tên các cầu thủ bằng đúng tiếng của họ. Chẳng hạn cựu danh thủ đội bóng màu da cam, nay là HLV Van Basten (ảnh) sẽ được đọc na ná như Phan Băts-tần chứ không phải là Van Bát-xten như cách đọc bấy lâu nay.

Có vẻ như xu hướng cố gắng đọc tên người nước ngoài bằng đúng thứ tiếng của anh ta là 1 xu hướng đang thịnh, tôi thấy việc thảo luận về vấn đề đọc tên người nước ngoài sẽ rất thú vị nên gửi thư này.

Trước hết tôi cho rằng đọc tên người nước ngoài bằng đúng thứ tiếng của anh ta là 1 điều lý tưởng, hết sức lý tưởng đến mức không thể chê trách. Nhưng nó là lý tưởng, đại loại như chủ nghĩa xã hội không có người bóc lột người, như đường chân trời ta nhìn thấy mà không tiếp cận được, nghĩa là nó chỉ là thứ ta cố gắng đạt tới mà rất khó đạt tới. Bạn thấy từ đầu thư đến giờ tôi luôn dùng từ “cố gắng” là vì thế.

Để đọc tên người nước ngoài bằng đúng thứ tiếng của anh ta thì người đọc phải có hiểu biết nhất định về cách phát âm tiếng nước ngoài đó. Ngày xưa, những năm trước 1945, người dân Đông Dương thuộc Pháp biết đến nước Nga thông qua sách báo của Pháp, vì thế mà André Gide “trở lại Moscou” (Moscou chứ không phải Moscow, Moskva hay Mát-xcơ-va), người Đông Dương biết tiếng Nga ngoài mấy bác học trò bác Quốc chắc không còn ai nữa. Vì thế người Đông Dương hồi ấy không biết tên vị lãnh tụ hói trán hồi năm 1917 đọc theo kiểu Nga là Liê-nhin, họ chỉ biết báo Pháp gọi là Lénine, và do vậy họ đọc là Lê-nin.

Cách đọc tên Lê-nin đã được dùng trong rất nhiều năm, đã trở nên thân thuộc với vài thế hệ, thậm chí đã được Việt hóa (chủ nghĩa Mác Lê), vì thế dù xu hướng thời thượng về cách đọc tên riêng nước ngoài sau này có thay đổi ra sao, cách đọc tên Lê-nin không thể thay đổi. Cũng giống như thông qua sách báo Tàu, ta biết đến 1 số nước châu Âu rồi đọc theo kiểu Tàu, rồi Việt hóa thành những Áo, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Ba Lan… thì những cách đọc tên này không thể thay đổi nữa, dù sau đó ta có đọc tên các nước theo kiểu Pháp, kiểu Nga, kiểu Anh hay kiểu nước nào chính nước đó. Đọc 1 tờ báo thấy tên các nước: Áo, Bỉ, Costa Rica và Liban, ngoài việc biết đó là những nước nào ta còn biết thêm: các nước Áo và Bỉ được dân ta biết đến từ lâu nên tên các nước đó mới được Việt hóa từ Hán ngữ, nước Liban được dân ta biết đến từ thời Tây học thịnh hành cuối thời Pháp thuộc nên được đọc theo kiểu Pháp (bây giờ thịnh Anh ngữ thì là Lebanon), còn nước Costa Rica dân ta chỉ mới biết gần đây. Không hề có sự không nhất quán như bạn Phan Việt có lần viết trên báo Tia Sáng, mà còn hàm chứa được nhiều thông tin phụ.

Cho nên chấp nhận sự không nhất quán khi đọc Lê-nin và Pu-chin, chính là chấp nhận lịch sử và lưu giữ dấu vết của lịch sử.

Thời xưa, giao lưu quốc tế ít, các cụ ta nhìn ra nước ngoài thông qua 1 vài cửa sổ, đầu tiên là Tàu, sau đó là Pháp, Nga và gần đây là tiếng Anh. Những thứ tiếng khác ít được biết đến hơn nên người Việt ta đọc tên những nước này thông qua 1 ngôn ngữ thứ ba là vậy.

Giờ đây VN mong muốn làm bạn với tất cả các nước, tình trạng này có thể khắc phục được không? Trước Euro 2008 các nhà ngoại giao các nước Âu châu dạy các bình luận viên ta phát âm đúng tên cầu thủ tiếng Hà Lan tiếng Bồ Đào Nha tiếng Ý… thì danh sách những ngôn ngữ-cửa sổ được mở rộng, kết nạp thêm vài ngôn ngữ châu Âu nữa. Nhưng kỳ World Cup tới giả dụ có những cầu thủ đến từ những bộ tộc châu Phi mà ở cả nước Việt Nam ta không ai biết đến thì liệu đọc tên họ bằng đúng ngôn ngữ của bộ tộc họ có khả thi không?

Đã được nhà ngoại giao Bồ Đào Nha dạy cách phát âm tên cầu thủ Bồ là 1 chuyện, còn học được, phát âm cho chuẩn giọng Bồ lại là 1 chuyện khác. Phát âm tiếng nước ngoài không hề đơn giản. Chẳng hạn như người Nga đọc tên tôi, dù đã được nghe tôi đọc tên mình rất chậm rãi khoan thai, dù đã cố gắng vất vả nhăn nhó mỉm cười, họ vẫn chỉ có thể mệt nhọc đánh vần thành Khoan-gờ Khôn-gờ Khư-ôn-gờ thôi, chứ phát âm được Hoàng Hồng Hương với họ là bất khả.

Tóm lại, chúng ta chỉ có thể nói về sự “cố gắng” đọc tên cầu thủ sao cho càng giống như trong tiếng của họ càng tốt, chứ khó có thể nói về 1 điều bất khả: đọc giống hệt như trong tiếng họ. Cố gắng được chừng nào tốt chừng đó, tôi không phản đối cách đọc Pu-chin và không phản đối các lớp học tiếng cấp tốc của VTV3. Nhưng không nên cầu toàn. Và nếu phải đánh đổi: đọc tên cầu thủ sai một tẹo nhưng bình luận chính xác kịp thời các diễn biến trên sân với việc căng óc ra nghĩ cách đọc tên cầu thủ cho đúng mà không kịp nhìn tình huống trên sân, không có ý kiến gì về việc 1 đội bóng bị phạt 11m là đúng hay sai, thì tôi chọn cái đầu.

Trước mắt trao đổi với bạn như vậy, hy vọng được lắng nghe ý kiến của bạn. Chúc bạn thưởng thức 1 kỳ Euro vui vẻ.

 

Cavenui:

Cám ơn bạn Hương đã trao đổi. Quả là khi viết bài “Gấu Nga có Sa Hoàng Gấu”, câu chuyện Liê-nhin và Pu-chin chỉ là buôn cho vui chứ tôi chưa tập trung nghiên cứu vấn đề này, sự góp ý của bạn là sự bổ sung cho hiểu biết của tôi.

Đọc thư của bạn tôi thấy bạn viết có lý. Nhưng vì tôi chưa tìm hiểu sâu vấn đề này nên cảm nhận của tôi cũng mới chỉ là cảm nhận ban đầu. Nhất định tôi sẽ tìm hiểu thêm vì thấy vấn đề này khá thú vị. Trong khi bản thân chưa có ý kiến gì, tôi post bức thư ở đây để khách lại qua vào góp ý.

Trân trọng,

Advertisements

6 phản hồi to “Góp ý với bạn Cavenui về vấn đề gọi tên người nước ngoài”

  1. Cảm ơn bạn Hoàng Hồng Hương và Cavenui. Cơ mà Hoàng Hồng Hương thì em phát âm gần chuẩn, Cavenui thì em chịu. (Ca-ve-núi, Cave-nu-i, Ca-ve-nu-i, Cav-e-nui,…)

    ;))

  2. Hoang Linh said

    Đề tài khá hay, mình nghĩ có thể tranh luận dài dài.
    Tuy nhiên, mình nghĩ vấn đề có lẽ không phải là đọc như thế nào mà là viết ra sao. Đọc thì tất nhiên nếu được gần đúng cách nguyên thủy thì hay nhất, nhưng nếu có lơ lớ cũng không sao. Cách viết mới sợ: Lê-nin, Liê-nhin, Lệ Ninh… – Bu-sơ, Bút-xờ…? 🙂

  3. sonata said

    mình cũng xin comment bằng 1 entry ở blog mình :))

  4. đ.c.v said

    Bai viet hay. Co rat nhieu lich su ham chua trong cach phien am ten nuoc ngoai.
    Don gian nhu ten cac ddong chi lanh tu nuoc anh em Trung Quoc. Tu Mao Trach Dong, Dang Tieu Binh, cho dden Ho Cam Dao, Tap Can Binh… cha co cach phat am nao gan gui voi cai cach nhung ten nay dduoc phat am trong tieng TQ. Nhung chung ta dda chap nhan no trong bao nhieu nam nay, va se con tiep tuc chap nhan cach phien am nhu vay trong nhieu nam toi nua.

  5. đ.c.v said

    Xin phep blog chu Cavenui va chi Huong, muon bai viet nay ve trung tren blog.

  6. Vampire said

    Cho mình xin copy một bản đem lên forum HNC nhé 😉

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: