Cavenui

Đã thấy – Đã nếm – Đã chán

  • Lưu trữ

  • Phản hồi gần đây

    chucnguyen81 on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    vtdtfc on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Nina on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Cáo on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    sonata on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…

Quang Trung (6)

Posted by cavenui on Tháng Bảy 12, 2007

LeNgôcHan

Lê Ngọc Hân

 

Mẹ bà Ngọc Hân là vợ một ông vua (Lê Hiển Tông), bản thân bà Ngọc Hân cũng là vợ một ông vua khác (Quang Trung).

Xưa nay vợ vua có ba loại. Loại thứ nhất là những bà vợ quê từ thưở hàn vi của những ông sau này làm vua (tất nhiên đó là những ông vua đầu triều, như Lê Lợi, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ)- những bà này thuộc dạng anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang nên không nhất thiết phải xinh đẹp.

Loại thứ hai là những bà trở thành vợ vua do hôn nhân chính trị, chẳng hạn như ông vua lấy con gái hay em gái của 1 viên tướng có thế lực nào đó mà đôi khi vua cũng phải gờm. Những bà này thuộc dạng nhà mặt phố, bố làm to nên cũng không nhất thiết phải xinh đẹp (ví dụ mấy bà con gái các ông Lê Sát, Lê Ngân… làm vợ vua Lê).

Loại thứ ba là loại phổ biến, trở thành vợ vua vì có nhan sắc, được tuyển chọn. Loại này bắt buộc phải xinh đẹp rồi, trừ trường hợp nhà vua và đám cán sự văn thể mỹ có con mắt nghệ thuật quá sức độc đáo bất thường.

Quang Trung là vua đầu triều nên ông có một số bà vợ thuộc loại 1, Ngọc Hân là chiến lợi phẩm của cuộc bắc bình lần thứ nhất-tức là vợ thuộc loại 2, theo lý thuyết ở trên thì không nhất thiết phải có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành.

Nhưng bà mẹ của Ngọc Hân hoàng hậu lại là vợ loại 3 của 1 ông vua, Ngọc Hân phải có nét nào đó giống mẹ, chắc không thể xấu được.

Cho nên dù nền hội họa nước nhà thời Tây Sơn không lưu lại tấm chân dung của hoàng hậu Ngọc Hân, ta vẫn có thể phỏng đoán rằng bà Ngọc Hân nếu không có cái nhan sắc làm khuynh đảo chính trường kiểu bà Đặng Thị Huệ thì ít ra cũng phải dễ nhìn, ít ra cũng phải đẹp hơn chân dung của bà trên trang web hungsuviet mà Cavenui post lại ở trên.

 

Sử xưa chỉ thiên về kể lể những âm mưu cung đình, những trận chiến đầu rơi máu chảy nên chép về quan hệ Quang Trung-Ngọc Hân không nhiều, chi tiết nhất có lẽ chỉ có cuốn Hoàng Lê Nhất Thống Chí thuật lời Nguyễn Huệ khi nghe lời mối mai, đại ý anh hùng dân tộc nói rằng nếu chiến lợi phẩm của cả 1 cuộc viễn chinh chỉ là đàn bà thể nào trẻ con nó cũng cười cho, nhưng mới biết có gái miền Nam nay thử gái Bắc một lần chắc cũng sảng khoái. Tâm trạng Nguyễn Huệ như vậy rất người, rất dễ hiểu. Còn Ngọc Hân công chúa lá ngọc cành vàng khi đó có tình cảm sâu đậm với viên tướng võ biền người xứ Bình Định nói giọng miền trung nằng nặng, nhiều từ lạ, đã thế lại là người đập phá tan tành cái cơ nghiệp của họ nhà mình hay không, chẳng có sách sử nào chép cả.

 

Sự bỏ trống của sử cũ là cơ hội tốt để sử mới sáng tạo, thêm thắt.

Từ thời tiền chiến đã có giả thuyết về Ngọc Hân-hoàng hậu 2 vua. Theo thuyết này, sau khi Gia Long vào được Phú Xuân, đã đưa Ngọc Hân vào cung, bất chấp sự can ngăn của Lê Văn Duyệt rằng không nên lấy vợ thừa của giặc. Gia Long giả lời rằng cả giang san này ông ta lấy từ tay Nguyễn Huệ thì sao không được lấy 1 người đàn bà đẹp từ tay Huệ. Vào cung, Ngọc Hân sinh cho Gia Long 2 con và bị người đời chê trách: “Số đâu có số lạ đời/ Con vua mà lại 2 đời chồng vua”. Giả thuyết được lưu truyền này lần đầu tiên được ghi lại bằng chữ Hán trên tạp chí Nam Phong số 103, năm 1926 trong bài “Ngọc Hân công chúa dật sự”, sau đó nó được Phạm Việt Thường thuật lại trong tập san BAVH năm 1941 dưới nhan đề “Les caprices du génie des Mariages ou extraordinaire destinée de la princesse Ngoc Han”.

Theo nhà nghiên cứu lịch sử Đỗ Bang (Những khám phá về hoàng đế Quang Trung-NXB Thuận Hóa, 1994) câu ca được lưu truyền về hoàng hậu 2 vua thật ra là nói về Ngọc Bình, em gái Ngọc Hân. Một số ghi chép của các sĩ quan Pháp theo chân Gia Long vào thành Phú Xuân cho biết trong số những người bị bắt có con cái của công chúa Bắc Kỳ chứ không có vị công chúa nổi tiếng này. Và gia phả họ ngoại bà Ngọc Hân ở Bắc Ninh cũng cho biết bà đã chết năm 1799, tức là 2 năm trước khi Phú Xuân đổi chủ và cũng là năm Phan Huy Ích soạn 1 bản văn tế hoàng hậu có lưu trong Dụ Am thi tập của ông.

Đỗ Bang kết luận chuyện tình Ngọc Hân-Gia Long chỉ là chuyện đơm đặt của hậu thế, Ngọc Hân đã chết từ trước khi Gia Long vào được Phú Xuân.

 

Miền Nam giai đoạn 54-75 lại có thuyết về việc Ngọc Hân đã giết chết Quang Trung vì yêu, ghen và hận.

Đỗ Bang thuật lại vụ này trong cuốn Những khám phá về hoàng đế Quang Trung như sau:

Năm 1961 ông Nguyễn Thượng Khánh công bố trên 4 số tạp chí Phổ Thông bài “Vua Quang Trung chết vì 1 liều độc dược của Ngọc Hân công chúa”. Ông Khánh nhận mình thuộc chi phái Lê Duy Mật của hoàng tộc nhà Lê phải đổi họ dưới thời Nguyễn và kể lại sự thật lịch sử căn cứ vào gia phả của dòng họ: “Tôi quy tội cho Ngọc Hân là người ở trong dòng họ chúng tôi gây nên… vì lương tâm của 1 người đứng hẳn về phía nhân dân chép sử, tôi có bổn phận nêu ra 1 bí ẩn… mà tôi có tội với tiền nhân họ Lê của chúng tôi, tôi cũng đành cam chịu vậy”. Ông Khánh cho là, sau khi nghe tin vua Càn Long nhà Thanh hứa gả 1 công chúa cho Quang Trung, “trong phút uất ức và cuồng chí, Ngọc Hân đã bỏ thuốc độc vào rượu cho Quang Trung uống” và cuối cùng “đã giết chồng do 1 phút bồng bột vì quá ghen”.

Nhưng sau đó ông Khánh lại biện minh cho Ngọc Hân dẫu có giết chồng vì ghen nhưng thực ra cũng vì yêu nước, sợ giang sơn về tay TQ nếu Quang Trung thành rể vua Thanh (biết đâu con của Quang Trung và công chúa Thanh sau này lên làm vua lại không dâng nước Việt về cho quê mẹ?).

Bài viết của ông Khánh đã gây phản ứng mạnh mẽ của con cháu họ Lê. Hết người này đến người khác đưa các tộc phổ, phổ ý các họ nội, ngoại nhà mình ra phản bác các chi tiết trong bài của ông Khánh. Họ nhận định ông Khánh chưa hẳn đã thuộc dòng dõi Lê Duy Mật vì một số thông tin nhầm lẫn về dòng tộc, chi tiết đắt giá nhất về việc bỏ thuốc độc không có dẫn chứng, có thể chỉ là sự tưởng tượng của ông…

11/61 ông Khánh đã phải ra Đà Nẵng tìm gặp những bà con thân tộc để đối chiếu gia phả, xác minh lại một số nội dung cho cẩn thận hơn. Cuộc bút chiến dừng lại với phần thua thuộc về ông Khánh, nhưng mối hoài nghi từ bài viết của ông chưa bị đánh tan. Một nhà sử học xịn của miền Nam là Nguyễn Phương năm 1968 vẫn còn nhắc đến ý kiến của ông Khánh một cách rụt rè: “Nhưng lại có dư luận rằng, ông (Quang Trung) đã bị đầu độc và con người bị tình nghi đã chủ trương vụ sát nhân đó chính là Bắc cung Hoàng hậu. Sự thật thế nào, khó mà phán quyết được”.

 

Nếu như dưới thời Pháp thuộc và dưới chế độ cộng hòa ở miền Nam Việt Nam, các nhà sáng tạo có thiên hướng tạo ra những gì giật gân, câu khách kiểu kinh tế thị trường không định hướng XHCN thì ở miền Bắc, các nhà sáng tạo rất có ý thức xây dựng những nhân vật lịch sử người tốt việc tốt mang tính điển hình. Tình cảm giữa Quang Trung và Ngọc Hân công chúa qua ngòi bút các nhà văn sử đỏ trở nên đậm đà, rất chi là con người mới XHCN.

Đó là chuyện cành đào Quang Trung gửi tặng Ngọc Hân.

Từ lâu, qua rất nhiều cuốn sách kể chuyện lịch sử cho thiếu nhi, ta biết chuyện Quang Trung sau khi chiến thắng quân Thanh dịp Tết Kỷ Dậu, thương người vợ Bắc là Ngọc Hân giờ xa quê, xa chồng, đang ở Phú Xuân đã sai người mang cành đào đất Bắc về cho vợ mừng xuân. Thật lãng mạn, thật tinh tế và cũng thật có ý nghĩa.

Chỉ có điều những cuốn sách này không nói làm thế nào có thể vận chuyển được cành đào như thế từ Hà Nội vào Huế ở thời ấy mà hoa không tàn rụng.

Nghe đồn rằng đây là sáng tác của nhà viết kịch Trúc Đường, chẳng hiểu sao sau đó nhiều nhà nghiên cứu nhận lầm rằng đó là sự thật lịch sử và câu chuyện cành đào đất Bắc anh tặng em cứ thế được tái bản dưới nhiều hình thức.

 

Ngọc Hân lấy Quang Trung là 1 cuộc hôn nhân chính trị. Dẫu nàng không lên xe hoa lần nữa với kẻ thù của chồng, dẫu nàng không giết chồng như những câu chuyện ly kỳ được kể dưới chế độ cũ thì cũng không có bằng cớ gì về tình cảm nồng thắm của nàng với người chồng xứ lạ. May ra có được 1 thứ làm chứng về tình cảm của nàng, đó là bài thơ Ai tư vãn. Với điều kiện phải chứng minh được những dòng thơ đó do chính nàng viết ra chứ không phải là thơ của đám thư ký viết cho nàng đặt bút ký tên.

23 phản hồi to “Quang Trung (6)”

  1. Gaup said

    Nui viet that la xuat sac. Xin cam on.

  2. Bai viet rat huu ich, cam on Nui.

  3. Bông said

    trong Hoang Le Nhat thong chi co mot doan Ngoc Han doi thoai voi Quang Trung
    ” Nhà vua ít lộc, các con trai con gái ai cũng thanh bạch nghèo khó. Chỉ riêng thiếp có duyên, lấy được lệnh công (tiếng gọi tôn trọng, chỉ Nguyễn Bình), ví như hạt mưa, bụi ngọc bay ở giữa trời được sa vào chốn lâu đài như thế này, là sự may mắn của thiếp mà thôi!”
    HL o noi nhieu den viec tinh cam cua 2 nguoi, nhung qua mot so doan ta “hai nguoi cung giong kieu vao thai mieu”
    thi thay Nguyen Hue rat yeu Ngoc Han va Ngoc Han rat ne trong Nguyen Hue,

  4. DINH HY said

    ” Nhà vua ít lộc, các con trai con gái ai cũng thanh bạch nghèo khó. Chỉ riêng thiếp có duyên, lấy được lệnh công (tiếng gọi tôn trọng, chỉ Nguyễn Bình), ví như hạt mưa, bụi ngọc bay ở giữa trời được sa vào chốn lâu đài như thế này, là sự may mắn của thiếp mà thôi!”

    Đoạn này chứng tỏ Ngô Thì Nhậm ghét Ngọc Hân nên mới viết như vậy. HLNTC là sách nhà họ Ngô, nhiều chỗ do chính Ngô Thì Nhậm viết nên mới có đoạn tự khen khi Nguyễn Huệ ra Tam Điệp.

    Nên xem thêm bài của Nguyện Duy Chính viết về Ngô Thì Nhậm ở Vietkiem.com

  5. Linh said

    Bài này hay quá, viết rõ ràng, rành mạch, ý tứ tư liệu đều đầy đủ, chặt chẽ.
    Ý kiến của bác DINH HY là Ngô Thì Nhậm tham gia viết Hoàng Lê nhất thống chí xem ra hơi cảm tính và không có gì để chứng minh cả.

  6. Felix said

    Không hiểu sao comment xong trên blog của bạn, mình có cảm giác thế nào cũng có “tai nạn” xảy ra. Hi hi, cũng cảm ơn là bạn đã paste lại. Bài của Wylcox đọc được đấy.

  7. Cavenui said

    @Felix: Tôi không lấy cảm hứng từ bài của Wylcox, vì tôi chưa đọc bài này. Tối nay tôi sẽ google và tìm đọc.
    Tôi lấy cảm hứng từ cuốn “Những khám phá về hoàng đế Quang Trung” của Đỗ Bang- NXB Thuận Hóa, 1994 (hình như mới tái bản, không rõ có sửa đổi thêm bớt gì không). Đây là cuốn sách mà tôi đã viện dẫn ngay từ bài Quang Trung (1) viết về Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ ai là anh ai là em, và cuốn sách này đã được nhắc tên trong entry.

    Ý vê cành đào Thăng Long thì cũng đã nhiều người nói, do không có văn bản trước mặt, chỉ dựa vào trí nhớ, nên tôi dùng cụm từ “nghe đồn rằng đây là sáng tác của nhà viết kịch Trúc Đường”.

    Dù sao cũng cám ơn bác Felix đã giới thiệu 1 tài liệu chắc là đáng đọc.

  8. Cavenui said

    Nhỡ tên chạm vào nút remove trong comment của bác Felix, may mà đã copy lại nên xin phép dán lại vào đây (mong bác Felix thứ lỗi):
    Bài này có vẻ lấy cảm hứng từ bài Women and Mythology in Vietnamese History của Winn Wylcox. (google sẽ ra toàn văn bài này.) Có lẽ nếu bạn ghi chú thêm nguồn, thì hay hơn chăng.

  9. Bác đổi niên hiệu miếu hiệu của bài viết này thì cũng ối chuyện hay đấy nhỉ?

  10. Phan Xi Ne said

    hay quá sức…. bạn này nên đi viết kịch bản phim đê….

  11. Cavenui said

    Tối qua Cavenui đã đọc bài Women and Mythology in Vietnamese History của Winn Wylcox, đúng như bác Felix nói, google ra bài này rất dễ dàng, chỉ có điều nó hơi dài.
    Bài đề cập đến Lê Ngọc Hân và Hồ Xuân Hương, trong phần Lê Ngọc Hân cũng nhắc tới 2 giả thuyết về chuyện tình Ngọc Hân-Gia Long và Ngọc Hân giết Nguyễn Huệ nên bác Felix cho rằng Cavenui viết entry từ nguồn là bài của Wylcox, không phải là không có lý do.
    Thật ra, những vấn đề đề cập đến giống nhau là chuyện quá bình thường, vì khi Cavenui dựa theo nguồn của Đỗ Bang hay Wylcox dựa theo nguồn nào đó tìm hiểu sâu về Lê Ngọc Hân tất yếu sẽ động đến cùng 1 nguồn thông tin gốc không bí mật, đó là những bài báo đăng trên các tờ Nam Phong, BAVH trước 45 hay tờ Phổ thông ở miền Nam trước 75- tất cả đều là những tạp chí rất phổ biến, rất nhiều người đọc. Đọc phần note sẽ thấy chính Wylcox cũng dựa vào Đỗ Bang trong một số nguồn tin.
    Cùng tiếp xúc với 1 nguồn thông tin, nhưng mỗi người chọn lựa những chi tiết mình thích khi thuật lại. Wylcox có nhu cầu viết 1 công trình ra tấm ra món nên viết dài hơn và đưa ra nhiều chi tiết hơn Cavenui, nhưng cũng có những chi tiết có trong bài của Cavenui mà không có trong bài của Wylcox. Ví dụ:
    – Cavenui nhắc tên một số bài viết trên Nam Phong và BAVH, như: bài Ngọc Hân công chúa dật sự trên Nam Phong số 103 (1926), bài Les caprices du génie des Mariages ou extraordinaire destinée de la princesse Ngoc Han của Phạm Việt Thường trên BAVH năm 1941. Wylcox chỉ nhắc đến 2 tạp chí mà không nhắc tên bài.
    Mặc dù bản thân những chi tiết dạng này không quan trọng nhưng có lẽ đủ là bằng chứng cho thấy Cavenui không dựa vào bài của Wylcox để viết bài.
    Còn những lý luận của Wylcox về sự khác biệt chế độ chính trị ở 2 miền ảnh hưởng đến sự khác biệt trong nghiên cứu thời đại Quang Trung thật ra không có gì là mới lạ đối với những ai quan tâm đến giai đoạn này, nhất là khi ta có thể đọc được một số bài viết của các nhà nghiên cứu Sài Gòn/hải ngoại trên mạng internet.
    Từ xưa tới nay Cavenui vốn nghiêm cẩn trong việc trích dẫn nguồn và entry này tiếp tục minh chứng cho thái độ đó.

  12. NO NAME said

    Cavenui viêt rat de hieu de doc. Thanks,

  13. MiuB said

    “đám cán sự văn thể mỹ “. Chu nay lay dau ra vay ban. Co the cho nguon duoc khong?

  14. Cavenui said

    Miu B chắc thuộc thế hệ sinh sau 85.
    Thế “anh hùng bất khuất trung hậu đảm đang”, “nhà mặt phố bố làm to” có cần phải chú thích nguồn không?

  15. Chị Núi viết hay, không hiểu sao em rất thích đọc những thứ thời cổ điển như thế, nhất là lại liên quan đến tình cảm và hôn nhân nữa.😛. Hoặc có lẽ em thích các tác phẩm phóng tác từ lịch sử và/hoặc truyền thuyết. Trước đây em cũng đã đọc và thích nhiều truyện của Hà Ân.

    Để em thử giải thích cho b ạn Miu nhé:
    Cán sự là một tước, không phải một chức, ở trường học phổ thông trước đây (giờ có thể k còn). Cán sự thường phân theo môn học VD cán sự Toán, Văn, cán sự Thể dục😛, ở trên là văn thể mỹ tức là 3 trong 1, 1 phát chết 3 luôn – vừa văn hóa thể dục thể thao vừa mỹ thuật, ai có chức đấy hẳn là văn võ song tòan lắm. Đương nhiên đi kèm với chức tước sẽ là trách nhiệm. Người làm cán sự sẽ có một số nhiệm vụ gì đó VD cán sự Văn sẽ có nhiệm vụ kiểm tra bài soạn văn của cả lớp chẳng hạn và bù lại thì không làm bài soạn văn cũng chẳng ai biết.

    Nói chung là tước nên chỉ thế thôi. Mình có cái tước này 4 năm cấp II nên hiểu rõ lắm. Cheers

  16. À xin đọc lại ở trên là Văn nghệ chứ k phải văn hóa.

  17. MiuB said

    Hì, cảm ơn chính chủ đanh đá và Thỏ sốt. Rồi, tớ ngạc nhiên vì chính chủ dùng chữ “cán sự văn thể” ấy nó “điêu ngoa” mà hay quá nên hỏi vậy! Chà chà, chính phủ mới sáp Bộ VH, với Thể thao, và Du lịch, chắc sắp sinh ra một se – ri bọn “Cán sự văn – thể – du”
    Tớ không được hân hạnh sinh sau 85 đâu (nên nhìn các chíp tuổi này bây giờ mà khát khô cả cổ). Cái chữ đó nghe rồi, nhưng kiến văn hạn hẹp nên ko biết cách dùng! Thanks f all! (tất cả những gì mà ca (ve) pốt lên ấy!

  18. myselfvn said

    bạn cave này lãng mạn sách vở nhỉ. Thực tế thiếu gì đôi yêu nhau 9 năm lấy nhau vì tình to rồi lại cãi nhau to, được 9 tháng 9 ngày vác nhau ra toà. cũng không thiếu đôi lúc lấy nhau tình lạnh lùng nhưng càng sống với nhau càng đượm lửa. mới cả em nghe đồn anh nông dân Nguyễn Huệ “hot” lắm!

  19. Tuần trước tớ về thăm Quy Nhơn và Bình Định, đến tận nơi tham quan di tích trang trại Tây Sơn. Hướng dẫn viên ỏ khu vực đó có vẻ hiểu biết nhiều về sự nghiệp của Quang Trung, nhưng về số phận của Ngọc Hân công chúa thì hầu như chả ai biết gì hết. Hoặc giả họ không quan tâm. Nhưng có một chi tiết, là Quang Trung rất đào hoa lắm gái thì tớ nghe nhiều người nói.

    Về cái chết của Ngọc Hân công chúa, thì tớ có nghe một lời đồn là bà phải mang hai con trốn chạy sự trả thù của bà cả sau cái chết của Quang Trung, nhưng có lẽ do bế tắc nên bà giết hai con rồi tự tử ở một ngôi chùa.

    Tớ rất muốn tìm hiểu về số phận của nàng công chúa bất hạnh này. Bạn nào có tài liệu nào đáng tin cậy làm ơn chia sẻ, tớ rất cảm ơn.

  20. NoName said

    @Cavenui : Cô có biết tý gì về Phạm Công Trị ?
    Thời gian sử bảo giả vương Phạm Công Trị đi sứ nhà Thanh thăm Càn Long thì Qung Trung làm gì ? Sao chẳng thấy sử chép tỳ gì về thời gian này nhỉ ?
    Mời đọc thêm : http://vn.360plus.yahoo.com/an_hoang_trung_tuong/article?mid=26845&page=15

  21. Lana said

    Bài viết hay quá, súc tích mà vẫn nhiều thông tin. Thú vị. Cảm ơn Cave nhé.

  22. NoName said

    Cám ơn Cave nhé, nhưng link bạn đưa ra thì giống sử giáo khoa. Đa số thích sóc lọ niềm tự hào là chính.
    Mình thấy giả thuyết chính Quang Trung qua TQ ăn chơi 1 năm là thuyết phục. Chính món ăn chơi phè phỡn với gái giống Càn long làm Quang Trung mất sớm vì thượng mã phong là có lý.
    Mình đánh giá QT ko cao bằng Nguyễn Ánh, Quang Trung chẳng qua là một thảo khấu nên ko thể nào xây dựng nước phát triển được trong thời bình.
    Sử giáo khoa đã dấu, gian dối quá nhiều chi tiết lịch sử trong thời đại anh em nhà Quang trung nắm quyền.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: