Cavenui

Đã thấy – Đã nếm – Đã chán

  • Lưu trữ

  • Phản hồi gần đây

    chucnguyen81 on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    vtdtfc on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Nina on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    Cáo on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…
    sonata on Vĩnh biệt bà con, Cavenui xuốn…

100 bài thơ VN hay nhất thế kỷ XX

Posted by cavenui on Tháng Ba 13, 2007

ThanhTamTuyen

Vài ý kiến rời rạc của Cavenui nhân đọc bài của bác Phạm Xuân Nguyên trên talawas do bác freefish copy paste lại lên TNXM (việc talawas có biên tập lại bài viết của bác Nguyên hay không, việc bác freefish trong khi cóp pết có run tay động vào bàn phím làm sai lệch bài viết hay không nằm ngoài tầm hiểu biết của Cavenui- người không vào talawas)

1.Về thực trạng thơ Việt trong thế kỷ XX, Cavenui đồng ý với bác Nguyên rằng trong danh sách 100 bài thơ hay nhất nên có những bài thơ hay được viết ra ở miền Nam giai đoạn 54-75 và ở hải ngoại sau 75. Gọi là “nên có” theo quan điểm cá nhân chứ không phải là “bắt buộc phải có”, “nếu không có thì không chính danh” như nhận xét của bác Nguyên.
Bởi vì 100 bài thơ hay là 100 cái đỉnh thơ chứ không phải là 100 bài tiêu biểu cho nền thơ, phải mang tính mặt trận, đầy đủ thể loại, trường phái, vùng miền. Cavenui nếu có đưa ra danh sách 100 bài thơ hay nhất thế kỷ XX gồm 80 bài của ông A, 15 bài của ông B, 3 bài của ông C và 2 bài của ông D, thì cũng phải coi là bình thường mặc dù rõ ràng 4 ông A, B, C, D kia không thể đại diện cho cả nền thơ Việt thế kỷ XX, đơn giản là theo Cavenui, 80+15+3+2 bài thơ ấy là 100 bài thơ hay nhất. Nghe có vẻ lạ, nhưng thử lùi lên những thế kỷ xa xưa, nếu chọn danh sách những bài thơ cổ điển hay nhất, Cavenui chọn một số bài chỉ của 3-4 vị như Nguyễn Du, Nguyễn Gia Thiều, Hồ Xuân Hương… thì rất ít người phản đối dù 3-4 người ấy không đủ đại diện cho cả 1 nền thơ cổ điển, còn thiếu những ông theo chúa Nguyễn, những bác thờ Tây Sơn…
Đương nhiên, BTC không cùng quan điểm với Cavenui, cũng muốn lập “mặt trận” nên mới chọn mỗi nhà thơ chỉ 1 bài, nhưng bác Nguyên khi phê phán BTC thiếu mảng này mảng nọ của thơ Việt thì cũng vẫn cùng tư duy mặt trận như BTC.

2.Bác Nguyên quan niệm rằng nếu BTC không quy định “thơ của người Việt làm bằng tiếng nước ngoài cũng được chọn” mà lại chọn bài Nguyên tiêu bằng chữ Hán thì BTC đã phạm quy. Đây là 1 quan điểm rất cũ về sự phạm quy, cái gì không được luật pháp quy định là cho phép thì bị coi là cấm. Cần quan niệm mới hơn: cái gì không bị luật pháp cấm đoán thì đương nhiên là được phép. Nghĩa là nếu BTC không quy định “những bài thơ được bình chọn phải được viết bằng tiếng Việt” thì việc bình chọn bài Nguyên tiêu chữ Hán không có gì là phạm quy hết.
Cavenui hoàn tòan đồng ý với bác Nguyên về việc không nên đặt bài Nguyên tiêu vào 1 vị trí vượt lên trên các bài thơ khác, nên coi tác giả Nguyên tiêu là một thi nhân chứ không phải là 1 lãnh tụ. Nhưng Cavenui cho rằng cái ý tiếng Hán-ngoại ngữ mà bác Nguyên nêu ra là 1 tiểu xảo của 1 cầu thủ đẳng cấp quốc tế chỉ đủ lừa mấy ông trọng tài Việt chưa có bằng FIFA.
Nhìn vào lịch sử văn học Việt thì rất nhiều thế kỷ, dòng văn học chủ lưu là văn học chữ Hán. Chữ Hán không chỉ là một thứ tiếng nước ngoài, mà là chữ của thánh hiền, ngôn ngữ của nho sĩ, trí thức. Khi Quang Trung vinh danh chữ Nôm, rất nhiều văn nghệ sĩ lớn đương thời, trong đó có Phạm Thái (tác giả Sơ kính tân trang) đã mỉa mai thứ chữ cua bò nôm na mánh qué đó. Nếu gạt văn thơ chữ Hán ra khỏi văn mạch dân tộc thì thơ Việt sẽ không có những bài thơ thiền Lý-Trần, không có những bài thơ chữ Hán của Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, không có Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn, sẽ nghèo nàn biết chừng nào.
Thế kỷ XX, ảnh hưởng chữ Hán trong học phong nước Việt giảm đáng kể, song người làm thơ chữ Hán hồi đầu thế kỷ vẫn còn nhiều. Nếu như những đồng chí của ông Hồ trong phong trào CS như Trường Chinh, Lê Đức Thọ, Tố Hữu… thường làm thơ tiếng Việt thì nhiều danh sĩ trong các phong trào chính trị trước ông Hồ như Phan Bội Châu, Nguyễn Thượng Hiền… vẫn làm thơ viết văn chữ Hán. Thế kỷ XX không phải là đứa con hoang, đứt đoạn với quá khứ. Vì thế sự tồn tại của bài Nguyên tiêu trong danh sách có thể bình phẩm theo hướng nó có phải bài thơ hay hay không, chứ không nên theo hướng nó là thơ chữ Hán hay chữ quốc ngữ.

3.Ý kiến của quần chúng cần lao đương nhiên không phải là chân lý tối thượng, nhưng nó là 1 mảng thông tin để khảo sát. Vì thế trên thế giới bên cạnh những tuyển tập, những danh sách do các chuyên gia bầu chọn thì vẫn có những danh sách do công chúng chọn ra. Đã có những danh sách “những quyển sách hay nhất thế kỷ”, “những tác phẩm văn học tiếng Anh tiêu biểu”, cũng như những danh sách “những ca khúc/album hay nhất thế kỷ XX” do công chúng bầu chọn mà không danh sách nào giống danh sách nào. Vì người ta thừa biết cái chữ “the best” kia là ngoa ngôn, nên người ta không chấp, không quá lăn tăn vì cái sự ngoa ngôn ai cũng biết là ngoa ngôn đó.
Mà nói cho cùng, liệu có danh sách nào sẽ được coi là chính danh? Một chuyên gia như bác Nguyên nếu chọn ra danh sách 100 bài thơ Việt hay nhất thế kỷ XX thì Cavenui có thể đồng ý đến 80 bài, trong khi danh sách của cuộc bầu chọn kia Cavenui có thể không đồng ý đến 80 bài, cũng chỉ nói lên rằng theo quan điểm của Cavenui, danh sách của bác Nguyên có giá trị hơn danh sách của cuộc bầu chọn chứ không nói lên được danh sách của bác Nguyên là đầy đủ, hợp lý, chính xác. Vì sự đánh giá tác phẩm văn học là rất cá nhân, không ai có thể đồng ý 100% với ai, không có chuẩn mực quy phạm nào để bảo tác phẩm này phải là hay, tác phẩm kia phải là dở.

Kết luận: có thể chê cái danh sách nọ bằng cách chứng minh có lý lẽ rằng bài này bài nọ trong danh sách không hay, bài này bài kia ngoài danh sách quá hay, nhưng đặt vấn đề chính danh hay không chính danh là to tát quá.

Ý kiến Phạm Xuân Nguyên:
Danh xưng một tuyển thơ
Ngày thơ Việt Nam lần thứ 5 (2007), báo chí đưa tin: Cuộc thi tuyển chọn 100 bài thơ Việt Nam hay nhất thế kỷ XX do Trung tâm Văn hóa Doanh nhân và Nhà xuất bản Giáo dục phối hợp tổ chức trong hai năm đã kết thúc. Buổi lễ tổng kết cuộc thi này đã diễn ra vào đêm Nguyên tiêu tại Văn Miếu (Hà Nội) và được truyền hình trực tiếp trên VTV1. Danh sách 100 bài thơ được tuyển chọn đã được công bố và in thành sách. Tôi có đôi điều bàn về danh xưng của sự tuyển chọn này.

1.
Trước hết là danh xưng “Việt Nam” trong tên gọi cuộc thi tuyển chọn. Chúng ta hiểu thơ Việt Nam thế kỷ XX là của người Việt làm ra dù ở bất cứ đâu, trong bất cứ thời điểm nào của trăm năm vừa qua. Ban tổ chức cuộc thi không hạn định không gian địa lý vùng miền của hai tiếng “Việt
Nam” này, cho nên thơ chọn ở đây phải được hiểu là tất cả thơ của người Việt làm ra trong thế kỷ XX ở trên lãnh thổ Việt Nam và ngoài lãnh thổ Việt Nam, làm ra trong thời kỳ đất nước thuộc địa và đất nước độc lập, đất nước phân chia và đất nước thống nhất. Nhìn vào danh sách 100 bài thơ được tuyển chọn ta không thấy điều này. Danh xưng “Việt Nam” ở đây đã bị thu hẹp rất nhiều. Như vậy là danh không chính.

2.
Trong 100 bài thơ được chọn thì 99 bài là thơ tiếng Việt, 1 bài là thơ tiếng Hán. Không biết khi tiến hành cuộc thi, ban tổ chức có định nghĩa thơ Việt Nam thế kỷ XX là thơ do người Việt viết bằng tiếng Việt và bằng tiếng nước ngoài hay không. Tôi tin là không có quy định đó vì nếu đề ra như vậy thì bất khả thi. Mà đã không có quy định đó thì sự tuyển chọn một bài này đã là phạm quy, phạm luật thơ. Và là sự bất nhất. Bất nhất giữa tiếng Việt và tiếng ngoại quốc. Bất nhất giữa lãnh tụ và thi nhân. Bất nhất giữa chính trị và thơ ca. Sự bất nhất này còn bị đẩy lên khi bài đó phá trật tự bảng chữ cái tên tác giả để đứng đầu danh sách. Thơ ca đòi hỏi được đối xử với tư cách thơ ca. Nhà thơ Hồ Chí Minh có thể có bài được chọn, nhưng không phải là bài chữ Hán, và đứng tên trong danh sách theo đúng thứ tự tên mình. Danh như vậy cũng là không chính.

3.
Giả sử hai điều danh trên đây là chính, tức là tiêu chí tuyển chọn 100 bài thơ Việt Nam hay nhất thế kỷ XX là: 1) thơ của người Việt làm ra dù ở bất cứ đâu, trong bất cứ thời điểm nào của trăm năm vừa qua; và 2) thơ do người Việt viết bằng tiếng Việt và bằng tiếng nước ngoài, thì những người tham gia cuộc thi, và cả ban tổ chức, sẽ không thể có đầy đủ dữ liệu cho sự tuyển chọn của mình. Hoàn cảnh lịch sử của Việt Nam một trăm năm qua cho đến bây giờ chưa có điều kiện cho người đọc thơ được tiếp cận nhiều nguồn thơ của người Việt đến từ nhiều phía khác nhau. Cho nên dễ hiểu là trong 100 bài thơ được chọn thì chủ yếu là của các tác giả trước 1945 và sau 1975, và số lượng chính là các tác giả ở miền Bắc. Nhìn vào kết quả tuyển chọn thì có thể đoán biết thành phần người dự thi và phạm vi đọc của họ. Nhưng đó không phải lỗi của họ.

4.
Trong văn học nghệ thuật, ý kiến của công chúng là quan trọng nhưng không phải quyết định. Tại các liên hoan nghệ thuật, giải của khán thính giả bầu chọn không thể thay thế giải của ban giám khảo. Ban giám khảo là giới chuyên môn, là những người có thẩm quyền và trình độ để bình chọn và bảo đảm cho chất lượng sự bình chọn đó bằng thẩm quyền và trình độ của mình. Như gần đây báo chí vừa đưa tin 20 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại của thế giới là được bình chọn bởi một hội đồng thẩm định gồm 125 trí thức của nhiều nước do Italia đứng ra tổ chức. Cố nhiên, mọi sự bình chọn đều không tránh khỏi phiến diện, chủ quan, nhưng sai số của giới chuyên môn có thể ở mức tương đối thấp. Ở Mỹ, có đại tuyển tập Những bài thơ cho thiên niên kỷ (Poems for the Millennium) tập hợp 350 nhà thơ thế kỷ XX do Jerome Rothenberg và Pierre Joris tuyển chọn. Cũng ở Mỹ, từ 1988 hàng năm có tuyển thơ Mỹ hay nhất trong năm (Best American Poetry), mỗi năm do một nhà thơ đứng ra tuyển chọn, và mỗi tập nhất thiết phải có bài giới thiệu của người tuyển chọn nói rõ quan điểm và nhận định của mình về thơ trong năm.
Cuộc tuyển chọn 100 bài thơ Việt hay nhất thế kỷ XX, như kết quả cho thấy, là cuộc tuyển chọn của một bộ phận công chúng. Và như vậy, cùng với những điều trên, thơ được gọi là “hay nhất” trong tập này chỉ là tương đối ở cuộc này mà thôi, theo cách làm này mà thôi. Nhưng để gọi là “thơ Việt hay nhất thế kỷ XX” thì là thậm xưng, là vội vã và tùy tiện.

5.
Các nhà thơ có tác phẩm được chọn ở đây có niềm vui của họ. Họ không dự phần trách nhiệm vào một cuộc tuyển chọn mà danh xưng chưa chính như cuộc này, dù có thể có người lương tâm áy náy và băn khoăn khi đặt mình trong tương quan thơ Việt nói chung thế kỷ XX. Tôi tôn trọng các nhà thơ. Tôi tôn trọng những bình chọn của công chúng trong phạm vi khả năng đọc của họ. Họ không có nhiều lựa chọn. Cả nền thơ Việt miền Nam thời kỳ 1954-1975 họ chưa biết. Cả nền thơ Việt hải ngoại từ 1975 họ chưa biết. Cả một bộ phận thơ chìm bóng lâu nay họ chưa biết. Ai cũng rõ là càng nhiều khả năng lựa chọn thì càng khó lựa chọn. Điều chưa thỏa đáng ở đây là ở ban tổ chức. Họ có ý tốt đối với thơ Việt, nhưng kết quả chưa được như điều họ muốn. Thay vì có thể gây ngộ nhận và hiểu nhầm bằng tên gọi to tát mà danh chưa xứng với thực, họ hãy gọi đúng tên nó là một cuộc thi và danh sách đưa ra là kết quả của cuộc thi đó. Tập thơ chọn in ra cũng nên đề rõ như vậy. Điều đáng buồn là ngay từ đêm Nguyên tiêu ấn tượng để lại cho người yêu thơ về cuộc này là… phản thơ.
Hà Nội 8/3/2007

ảnh: Thanh Tâm Tuyền- 1 thi sĩ không có bài nào được tuyển. Điều này chắc cả bác Phạm Xuân Nguyên lẫn Cavenui cùng tiếc.

Một phản hồi to “100 bài thơ VN hay nhất thế kỷ XX”

  1. Hoang17 said

    Bai nay Cavenui viet doc rat thich,tuy nhien bac PXN noi rang chon tho nhu vay la khong chinh danh cung chang sai, ma Cavenui noi nhu vay la to tat qua cung khong si. Vi o day van de o day la chang ai co quyen/ ma cung la khong co quyen khi noi minh la chinh danh khi nhan xet dieu gi do, tren quan diem ca nhan.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: